DEVELİ KİTABELERİ VE DEVELİ’DE

11.45-12.00 Dt.Halit ERKİLETLİOĞLU^*

DEVELİ KİTABELERİ VE DEVELİ’DE

DARBEDİLEN SİKKELER

Develi sahip olduğu eski eserlerden anlaşıldığı üzere bir Ortaçağ yerleşim beldesi olduğu zannedilir .

Halbuki hemen yakın çevresinde bulunan kayıp şehir GEREME ile Milat yıllarına ve sırlarla dolu Fraktin ve İmamkulu kabartmaları ile de Hititler zamanına kadar inen bir tarih derinliğine sahiptir .

Ancak bu şirin ilçeye damgasını vuran dönem Türkiye Selçukluları hakimiyeti zamanı olup, bu dönemden zamanımıza kadar. gelebilmiş çok güzel eserler halen dipdiri ayaktadır .

Zaman içinde bir çok araştırmacının dikkatini çeken bu eserlerin kitabelerini ve en az kitabeler kadar tarihi vesika sayılması gereken Develi’de basılmış sikkeleri bir kronolojik sıra dahilinde sunmaya çalışacağız.

A-KİTABELER

1. Dev Ali Türbesi

Develi, Yukarı Güney Mahalle'de bulunan türbenin kitabesi kapı şövelerine yazılmıştır. Ancak bu yumuşak andezit taşlar zamanla aşınmış ve kitabenin birçok kelimeleri okunamaz hale gelmiştir .

KİTABE METNİ

Okunuşu

1- ...nasır haza el türbe rükn alem ila

2- selam el emir...... el ecel el seyid el said el merhum

3- el muhtac (ali) rabbe said bin Sunkur...

Açıklaması

Bu türbe islam aleminin rüknü, büyük emir,

Seyyid, said, merhum Allah'ın rahmetine

muhtaç Sungur ailesinden said. (?) (1)

2- Seyyid Şerif Türbesi M/1276-H/675

Kubbeli, kare planlı, kesme taştan yapılmış bir türbedir. Kitabesi kuzeye bakan kapı alınlığında bulunmaktadır .

Okunuşu AÇIKLAMASI

..1. El kabir dar küllü el nas dahale 1. Kabir herkesin gideceği bir mekan

ve-l mütkes küllü el nas şarbete ve ölüm de herkesin içeceği şerbettir.

2. Emere Haza el meşhed el Şeyh 2. (Dünya ' dan) göçen Şeyh Seyyld

el zahid seyyid el Şerif ŞERlF' in bu türbesini

nevverallahi kabre hu Allah nur etsin.

3. Aley yed el abid el zayıf Şeyh 3. Akibeti iyi olsun. Zayıf kul.

Muhammed'e hasn Allahi Şeyh Muhammed eliyle

akibete el tarih hamse ve 675 senesinde yaptırıldı.

sebayin ve sittemi'e Allah sonun hayır eylesin, (2)

3- YUKARI DEVEL1 ULU CAMİSİ KİTABELERİ

Develi’nin bu ünlü ibadethanesinde üç adet kitabe bulunmaktadır

a- inşa Kitâbesi, b- Tamir Kitâbesi, c- Çeşme Kitâbesi

İnşa ve tamir kitabelerinin çözümlerinden adı geçen caminin IV .Kılıçarslan'ın oğlu IlI.Gıyaseddin Keyhüsrev (1264-1285 / H 664-683) zamanında M,1281 (H-680) tarihinde Göçerarslan'ın oğlu Nasrullah ve eşi Said kızı Sivasî Hatun tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. (3)

a- İnşa Kitabesi

Okunuşu Açıklaması

1. 1nnema Ya'muri mesacid Allah-ü 1. Allah'ın mescidlerini ancak

men amene billahi vel yevmil ahiri Allah 'a ve ahiret gününe iman eden,

ve e kames salate ve ate'z zekate gereği üzere namaz kılan ve zekat

ve lem yahşe illallahe verenler imar eder .

(Tevbe Suresi 18.ayet)

2. Amere bi imarete haza el cami #9; #9; 2. Bu caminin yapılmasını büyük sultan,

devlete el sultan el azam malik-i bütün devletlere sahip, insanlar ve

rukab el imam emir el... cinlerin emiri, din ve dünyanın yardımcısı

gıyas el dünya ve-l din ebu el Fetihler sahibi Kılıçarslan oğlu Keyhüsrev

feth Keyhüsrev bin Kılıçarslan emretti. Allah mülkünü Halded Allahü mülkehu daim kılsın.

b. Tamir Kitabesi

Okunuşu Açıklaması

1. El abid el zayif el muhtac ila rahmeti 1. Yüce Allah ' ın rabbini ellatif. rahmetine muhtaç bu zayıf kul

2, Nasrullah bin Göçer Arslan ve el . 2. Göçer Arslan oğlu cariyete e1 zaifete Nasrullah ve bu zayıf cariye ki

3. E1 muhtac ila rahmetallahi el maarrufete 3. Allah'ın rahmetine muhtaç said kızı

e Sivasi binti Said Sivasi Hatun diye bilinmektedir

4, Vallah-i yevfıkilma... elhayr 4. Allah hayır işler yapmaya her ikisini de

ve ve feka huma fi sene semanin muaffak kılsın ve onlara ve

sittema'e merhamet etsin

c.Ceşme Kitabesi Sene 680 H

Anlamı: Hayrat sahibi :Osman Yıl 1117

Bu kitabeden,çeşmeyi yapanın adı Osman, yapım yılı da H.1117 (M.1705) olduğu anlaşılmaktadır.

4- Aşağı Everek Cami-İ Kebir Minâresi Kitabesi

Minare gövdesinde bulunan bu kitabe H/I287 (.M/ 1870 ) tarihini taşımaktadır.

Okunuşu

Eder Savt-ı hüsna davet-i İslâmı bu ebvâbta

Eriştik mü'minin niyettimdi tutuldu. Cennet-İ evtân

Muallâ bir minare eyledü İnşa bu meydanda

Vire banisine Allah Behşet-i hûr-i gılmân

Olub Haci Alı namı eşi daim eder hayrat

Mekanı der-i âlide ilahi eyle gel gûfrân

Nezaret eyledi Hacı Ali der karye-i Zile

Kusurunu af idüb Mevlâ ister Rahmet-i Rahmân

Bin ikiyüz seksen yedi-sal-ihâle erdi zaman

Şerafet kesb etsün islâm kuruldu kabl-el mekân

Murat Usta edüb ref'i kavaid-i kam-ı rânâ –

Tevvâbin-i rahmetiyle yâd edeler cümle ihvân

M.S (Mehmet Seyrânî)

Açıklaması

Bu kapı, müslümanları güzel sesle davet eder

Cenneti vatan olarak niyetlenmiş inananlara eriştik

Bu meydana Yüce ve yüksek bir minare yaptı

Allah bunu yapana hûriler ve gılmanlar versin

Hacı Ali isimli kişinin hayratı devamlı olsun

Allah'ım İstanbul'da oturan bu kişiyi affet.

Bu yapının yapılmasına Zile köyünden Hacı Ali nezaret etti.

Mevlâ kusurlarını affedip sonsuz rahmet versin.

Zaman şu anda bin ikiyüz şeksen yediyi gösteriyor

Şeref kazandı. Bundan önceki mekan

Murat Usta isteğine kavuşma kuralını kaldırdı ,

Bütün sadık dostlar tövbe ederek Allah ' ın rahmetine kavuşsunlar .

5- Aşağı Everek Cami-i Kebir Çeşmesi Kitabesi

H/1311 (M/1904)

OKUNUŞU AÇIKLAMASI

1. Huzur-u hümayun muhatab- Padişahın yanında bulunanlardan

larından ve meclis-i tetkikatı ve din araştırma meclisi ;

şer'iye üyelerinden iyi huylu

2. azayı kiramından faziletli ALİ RIZA Efendi'nin

ALİ RIZA Efendisinin hayratıdır. 1332(1904)

hayratıdır. 1322

Okunuşu Açıklaması

Fahrü'l-mülûk-ı Hazret-i AbdülhamitHan Hükümdarların övüncü HazretiAbdülhamid Han ki o.

Ol sâye-i huceste-i eltâf-ı ciridgâr #9; #9; Allah’ın lütuflarının uğurlu gölgesidir.

Hâzırladı ulûm u fünûnun vesâ'itin O adaletiyle tanınmış padişah, halkın her sınıfı için,

Her sınıf ahâliye o Şeh-i ma’delet-şi’ar ilimlerin ve fenlerin vasıtalarını hazırladı.

İkdâmı sayesinde o sahib-i mu'azzamın O yücelik sahibinin gayretleri sayesinde memleketin

Dârü'l-uIûm şöhretini adı her diyar her yeri bir ilim yurdu şöhretini kazandı.

Ez-cüm1e işbu medreseyi ehl-i ilim için Bu medreseyi de ilim adamları için bir adalet binası

Bünyâd-ı adl ü dâd gibi kıldı pâyidâr halinde yaptırdığı Medresinin yapıldığı ? tarih göklere çıktı.

Tarihi çıkdı Ceve-i semâvâtâ Feyziyâ

Banisidir bu medresenin şahni kâmkâr

Sene 1309

B- Develi'de Darbedilen Sikkeler

Türkiye Selçukluları döneminde her sultan önemli gördüğü, yeni fethettiği veya gümüş ocaklarına yakın şehirlerde sikke darbettirmiştir .

Bu dönem içinde II.1zzeddin Keykavus (1257-1259) ve IV.Rükneddin Kılıçarslan (125711266) zamanlarında Develi'de gümüş sikkelerin (dirhem) darbedildiğini görmekteyiz.

1. II.İzzeddin Keykavus

(2.hükümdarlığı zaman 1257-1259) (HI655-658))

a- ) Dirhem Develu 656

2.80 gr. 23 mm

Yüzü; El imam el Mustaasım/billah emir

ül mü'minin sene sitte (divani) hamsin ve sittemi ‘e

Diğer Yüzü; Es sultan el azam /İzzeddünya

ved-din Keykavus /bin Keyhüsrev .

berahin emir ül mü'minin

durube bi Develu (7)

2- IV .Rükneddin Kılıçarslan

1257-266 (H/655-664)

a- ) Dirhem Develu 660 (8)

2.92 gr .22 mm

Yüzü Daire içerisinde; El minnete lillah

Etrafında ; Durube bi Develu fi sene

sittin (divani rakamlarla) sittema'e

Diğer Yüzü; Es sultan el azam / Rükneddünya ved-din/

Kılıçarslan bin Keyhüsrev

b-) Dirhem Develu 661 (9)

c-) Dirhem Develu 662 (10)

d-) Dirhem Develu 663 (11)

e-) Dirhem Develu 664 (12)

KAYNAKLAR

1-Çayırdağ Mehmet, Kayseri'de Selçuklu.......Prof. Dr. Zafer Bayburtluoğlu Armağanı, Sanat Yazıları, Kayseri 2001, S. 169 ,

2- Erkiletlioğlu Halit, Kayseri Kitabeleri, Kayseri 2001, Kayseri, Büyükşehır Belediyesi Kültür Yayınları Nu: 37, s. 77

3- Özdoğan Kazım, Kayseri Tarihi, Kayseri 1948 s.43, -Erkiletlioğlu, a.g,e., s. 78

4- Türkmen Kerim, Prof. Dr .Develi’de Selçuklu Dönemi Kitabeleri, Mozaik Dergisi, 200 s; 66

5- Erkiletlioğlu,a.g,e. s. 81

6- Özbek, Seray, Şıhlı Hamidiye Medresesi) Vakıflar Dergisi XXIV. s.l65

7- Erkiletlioğlu Halit-Güler Oğuz, Selçuklu Sultanları ve Sikkeleri. Erciyes Ün. Yayınlan Nu 89, Kayseri 1996, s.l82

8- Erkiletlioğlu-Güler, a,g.e., s.193

(9-10-11-12) Yapı Kredi Bankası Kolleksiyonu Nu: 9219-9221-9222-9352